30-04-09

Lijf- en andere straffen op school

 

School - StrafIn mijn jonge jaren hoorde lijfelijk en/of vernederend straffen op school, bij het opvoedkundig systeem. Als dat er tenminste toen al was. Want volgens mij heerste er eerder een sfeer van: "wie niet luisteren wil, moet voelen!" Als één van die kleine mannen in je klas niet wil luisteren, sluit hem dan op in het kolenhok. Houdt je leerling zijn mond niet, geef hem een mep, dan zwijgt hij wel!

Tegenwoordig mag dat niet meer. Klop geven, of een andere fysieke bestraffing, aan mensen die maar half zo groot, en heel veel jonger zijn dan hun leerkracht, past niet in de huidige onderwijscultuur. In de Leuvense Steinerschool weten ze dat nu ook. Die peinsden dat het kaderen ervan in een leerproject, lijfstraffen terug toelaatbaar maakte. Fout gedacht!

School ezelsoren (klein)Eigenlijk niet te geloven hoe snel alles evolueert. Toen ik een kleuter was, lagen de ezelsoren, die een kind kreeg opgezet als het niet wou luisteren of de ezel uithing, nog steeds in de juf haar kast. En ook de lange tong die babbelaars om de nek kregen gehangen lag daar nog. Maar gelukkig was het gebruik daarvan reeds sinds enkele jaren afgeschaft. Wat wel nog, maar eerder uitzonderlijk, gebeurde in dit wijkschooltje, was het even opsluiten in het kolenhok.

School - Straf (tong) (klein)Voor mijn tijd kon je in het schooltje ook het 1ste en het 2de leerjaar basisonderwijs volgen, maar toen ik er de kleuterschool doorliep, was er maar één klasje mee. Voor alle kleuters tussen 3 en 6 jaar. En met één juf. Die nota bene tegenover het schooltje woonde. Een goeie juf, vond ik, en ik herinner me zelfs haar naam, die ik hier evenwel om privacyredenen, niet zal vernoemen.

Als een kind echt onhandelbaar was, zag de juffrouw geen ander alternatief dan de stouterik even op te sluiten in het, naast de toiletten gelegen, donkere stalletje. Bij de kolen, want het uit slechts twee leslokalen bestaande schooltje, werd in de winter verwarmd met een centraal opgesteld kolenvuur.

School discipline (klein)Klappen op de blote poep, daar ben ik ook nog getuige van geweest, maar of dat op de kleuterschool was, dat durf ik niet met zekerheid te zeggen, noch te schrijven. En aan de armen of oren trekken, gebeurde ook, zelfs vaak, maar allicht pas vanaf de lagere school.

Lijfstraf - 000Lager onderwijs volgde ik in de gemeentelijke basisschool, gelegen aan de rand van de dorpskern. Met de handen achter de rug, of op het hoofd gevouwen 'in de hoek staan' was daar voor stoute jongens, dagelijkse kost. Maar ook brave, gehoorzame jongentjes zoals ikzelf moesten er van tijd tot tijd aan geloven. Die straf vond ik een verschrikking. Met je gezicht naar de muur gericht, en je rug dus naar je medeleerlingen gekeerd bevreesde me. En dat was allicht de bedoeling. Maar echte, niet leergierige stoute kinderen, maalden er niet om. Waardoor het regelmatig gebeurde dat alle vier de hoeken van het klaslokaal waren bezet. De stakker die aan de hoek stond waar ook de deur zich bevond, liep steeds kans om deze, bij een onaangekondigde entree van bijvoorbeeld een andere leerkracht, tegen zijn achterhoofd te krijgen.

Een andere tuchtmaatregel waar nogal kwistig mee werd omgesprongen, en regelmatig onterecht, was tijdens de pauzes 'rond de koer wandelen.' Terwijl de andere leerlingen spelletjes speelden, of in groepjes een praatje maakten, dienden de gestraften, alweer met de handen op de rug gevouwen, de boorden van de speelplaats af te stappen. Lopen mocht niet. Al durfden de gestraften het toch dikwijls aan, om een wedstrijdje snelwandelen te houden. Uiteraard enkel op momenten dat de toezichthoudende leerkracht niet oplette of even afwezig was.

School teacher cartoonEen fysiek pijnlijker straf was het tikken, met een platte lat of met een liniaal, op de vingers van leerlingen, om ik weet niet wat voor reden. Sommige onderwijzers gebruikten daar zelfs de één meter lange en een tweetal centimeter dikke bordlineaal voor! Ik heb ook nog leraars gekend die kinderen, met de handen op het hoofd, en de rug naar de klas gekeerd, op hun blote knieën lieten plaatsnemen op de houten tree. Een verhoog van zowat 15 centimeter en anderhalve meter diep, dat over de ganse lengte voor het krijtbord lag. Een laag podium dus, waarop de meester zijn lessenaar stond en hij zich voortbewoog. Vermoedelijk om nog groter te ogen dan ons en derhalve nog meer fysieke autoriteit uit te stralen.

Als een kind keer op keer last had met leerstof uit voorgaande schooljaren, dan gebeurde het wel eens dat onze meester hem terugstuurde naar de klas waarin die lessen reeds gegeven waren. Zo kon het dus zijn dat een leerling van het vierde studiejaar één, of meerdere dagen, op een stoeltje achterin de klas, mee de lessen moest volgen van de kinderen uit het eerste leerjaar!

Schoolmeisje IIZelfs in de middelbare school kreeg ik nog te maken met leerkrachten en ander personeel met losse handen. Zo was de leraar technisch tekenen van mij gewoon dat ik, door mijn inzicht en mijn interesse voor het vak, elke opdracht nauwgezet uitvoerde. Nu moet ik op een dag eens weinig goesting hebben gehad, of aan het dromen zijn geweest, mogelijks over één of andere griet. Want de interesse voor het vrouwvolk was,  met het ingaan van de pubertijd, die ook toen al bestond, nog groter geworden dan ze daarvoor reeds was. In elk geval trok mijn tekenwerk die dag op geen kloten.

Technical drawing classroom (small)Mijn leraar, die zijn toer maakte tussen de tekentafels, waaraan wij rechtstaand, of op een kruk gezeten, ons werk deden, merkte dat. "Dat trekt op niks hé, vent!", zo zei die, ietwat corpulente, steeds in een grijze kiel gestoken, grijzende en kalende man. Die woorden waren nog niet allemaal uitgesproken, of hij haalde uit met zijn rechterarm, waar hij een opgerolde map in de hand hield. Die trof mij zwaar op de linkerkaak van mijn gezicht!

Daar was ik toch even niet goed van. Terwijl ik wankelend mijn evenwicht zocht, en bekwam van die mep op mijn wang, liet de leerkracht, wiens naam ik me ook nog herinner, maar hier ook niet publiek ga maken, me weten dat ik beter moest presteren!

Wat ik ook nog heb gezien zijn leerkrachten die iets op het bord aan het schrijven waren en bij aanhoudend, voor hen allicht irritant geroezemoes in de klas, zich plots omdraaiden en het krijtje dat ze in hun hand hadden, met volle kracht door het lokaal lieten zoeven. Soms was het zelfs de zware houten bordveger die door de lucht suisde!

Wie pech had kreeg het krijt of de bordveger onzacht tegen zijn bakkes. In die tijd waren er nog niet zo veel frêle, voormalige prematuren. De meeste kinderen uit mijn klas, konden dus wel iets verdragen. Het waren trouwens allemaal jongens, want gemengd onderwijs stond toen nog in de kinderschoenen.

Dat mijn herinneringen helemaal juist zijn, dat kan ik uiteraard niet garanderen. Het gaat hem hier immers over gebeurtenissen van enkele decennia geleden. Maar ik ben er van overtuigd dat het hier verhaalde vast niet veel verschilt van wat er werkelijk gebeurde.